هر سال، مردم توی سراسر جهان به طور شگفتانگیزی ۳.۸ تریلیون دوز دارو مصرف میکنن. بیشتر این داروها به جای تزریق یا استنشاق، بلعیده میشن، چون مسیر دهانی سادهترین، ایمنترین و آشناترین راه برای مصرف دارو توی خونه هست.
اما حتی یک کار روتین مثل بلعیدن قرص هم گاهی اوقات میتونه باعث آسیب بشه.
ازوفاژیت ناشی از قرص (Pill-induced esophagitis) زمانی رخ میده که یک قرص یا کپسول توی قسمت باریک انتهای تحتانی مری، جایی که به معده میرسه، گیر میکنه. اگه یک قرص اونجا مستقر بشه و شروع به حل شدن کنه، میتونه مواد فعال خودش رو مستقیماً روی بافت ظریف مری آزاد کنه.
این مواد اغلب اسیدی یا قلیایی هستن، و اون سوختگی شیمیایی میتونه به سرعت باعث درد و التهاب بشه.
اگرچه این عارضه نادر تلقی میشه، مطالعات نشون میده که میزان بروز تخمینی اون ۳.۹ مورد در هر ۱۰۰,۰۰۰ نفر در سال هست. ممکنه کمتر از حد واقعی گزارش بشه، چون موارد خفیف اغلب بدون نیاز به مراقبت پزشکی حل میشن.
سطح داخلی مری با یک لایهی مخاطی نازک و تخصصی پوشیده شده که به عبور آرام غذا به معده کمک میکنه. در مقابل، مخاط معده مخاط تولید میکنه تا در برابر اسید محافظت کنه، که برای هضم غذا و از بین بردن میکروبها ضروریه.
وقتی یک قرص خیلی زود حل میشه، پوشش محافظت نشدهی مری رو در معرض مواد سوزانندهای قرار میده که هرگز برای مدیریت اونها طراحی نشده، که منجر به تحریک، التهاب و گاهی زخم میشه.
علائم میتونن شبیه سوزش سر دل یا سوء هاضمه باشن، اما معمولاً تیزتر و موضعیتر هستن، و درد پشت استخوان سینه احساس میشه. بعضی از افراد هنگام بلعیدن درد یا گرفتگی ناگهانی صدا یا تغییر صدا رو تجربه میکنن.
توی موارد نادر و درمان نشده، آسیب میتونه عمیقتر بشه، و به زخمها اجازه میده از طریق دیوارهی مری پاره بشن و منجر به عفونت شدید یا حتی مرگ بشن.
زنان میانسال اغلب بیشتر تحت تأثیر قرار میگیرن، که تا حدی به این دلیله که از نظر آماری بیشتر احتمال داره داروهای منظم مصرف کنن، از جمله درمانهای سلامت استخوان.
بزرگسالان مسن هم در معرض خطر بیشتری هستن، چون تغییرات مرتبط با سن توی تحرک مری، عبور آرام قرصها به معده رو سختتر میکنه. افرادی که شرایطی دارن که شکل یا موقعیت اندامهای نزدیک رو تغییر میده – مثل بزرگ شدن قلب یا تیروئید – هم ممکنه توی معرض خطر بالاتری باشن.
کودکان کمتر تحت تأثیر قرار میگیرن، اما اونها هم عوامل خطر منحصر به فرد خودشون رو دارن. مشکل در بلعیدن قرصها، آناتومی کوچکتر و بیتجربگی همگی میتونن احتمال گیر کردن یک قرص رو افزایش بدن.
داروهایی که به احتمال زیاد باعث آسیب میشوند
چندین داروی شناخته شده میتونن مری رو تحریک یا آسیب بزنن اگه اونجا باقی بمونن. بیسفسفوناتها (Bisphosphonates)، که برای درمان پوکی استخوان استفاده میشن، یک علت اصلی هستن، و این ممکنه توضیح بده که چرا زنان بیشتر تحت تأثیر قرار میگیرن. حدود یک دهم زنان یائسه توی بریتانیا بیسفسفوناتهای خوراکی رو تجویز میکنن.
آنتیبیوتیکهای تتراسایکلین (Tetracycline)، که برای طیف گستردهای از عفونتها استفاده میشن، خطرات مشابهی دارن. آسپرین و ایبوپروفن، دو داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی پرمصرف، هم میتونن باعث ازوفاژیت بشن، اگرچه اونها با مختل کردن سد محافظتی عمل میکنن نه ایجاد یک سوختگی شیمیایی مستقیم.
حتی محصولات بهاصطلاح طبیعی بدون نسخه، مثل مکملهای غذایی و ویتامینها، هم میتونن مشکل ایجاد کنن. قرصهای کافئین، مکملهای کلرید پتاسیم، L-آرژنین، و قرصهای ویتامین C یا ویتامین E با دوز بالا، همگی با ازوفاژیت ناشی از قرص مرتبط بودن.
کافئین، به طور خاص، میتونه حتی بدون گیر کردن، به پوشش دستگاه گوارش آسیب بزنه. دوزهای غلیظ تولید اسید رو تحریک میکنن و تحرک روده رو افزایش میدن، که میتونه سد مخاطی محافظتی رو ضعیف کنه و منجر به التهاب بشه.
کلرید پتاسیم یک مکمل معدنیه که جایگزین پتاسیم از دست رفته از طریق بیماری یا دارو میشه، اما قرصهای بزرگ و متراکم اون میتونن از نظر فیزیکی مری رو تحریک کنن اگه قبل از رسیدن به معده حل بشن.
L-آرژنین، یک مکمل اسید آمینه، و ویتامین C به ترتیب از نظر شیمیایی قلیایی و اسیدی هستن، بنابراین اگه گیر بیفتن، هر دو میتونن پوشش مری رو بسوزونن یا ملتهب کنن. ویتامین E، که اغلب توی کپسولهای ژل نرم بستهبندی میشه، هم میتونه باقی بمونه و روغنهای تحریککننده رو نشت بده.
کپسولهای نرم مبتنی بر ژلاتین هم ریسکهای خودشون رو دارن. چون ژلاتین جاذب رطوبته، یعنی رطوبت رو از محیط اطرافش جذب میکنه، میتونه نرم و چسبنده بشه. این احتمال رو افزایش میده که کپسول به دیوارهی مری بچسبه به جای اینکه به آرامی وارد معده بشه.
وقتی این اتفاق میافته، محتویات کپسول ممکنه مستقیماً روی بافت حساس آزاد بشه و باعث تحریک موضعی یا زخم بشه.
پیشگیری و درمان
خبر خوب اینه که بیشتر موارد خفیف توی چند روز یا چند هفته پس از قطع داروی عامل، حل میشن. به عنوان مثال، دورههای کوتاهمدت آنتیبیوتیک به ندرت آسیب ماندگاری ایجاد میکنن.
با این حال، گامهای سادهای برای جلوگیری از ایجاد ازوفاژیت در وهلهی اول وجود داره. همیشه قرصها رو با یک لیوان پر آب – حدود ۲۰۰ میلیلیتر – مصرف کنید تا مطمئن بشید به معده میرسن.
اگه توصیه شده، اونها رو با معدهی خالی بخورید و حداقل ۳۰ دقیقه بعدش راست بایستید. این کار به جلوگیری از برگشت غذا کمک میکنه و به دارو زمان میده تا توی معده رقیق بشه.
برای داروهایی مثل بیسفسفوناتها، پزشک شما ممکنه توصیه کنه به یک فرمولاسیون دیگه یا یک مسیر غیرخوراکی، مثل تزریق، تغییر بدید، که قویترن اما میتونن عوارض جانبی دیگهای داشته باشن.
اگه درمان طولانیمدت ضروریه، داروهای اضافی ممکنه به محافظت از دستگاه گوارش کمک کنن. مهارکنندههای پمپ پروتون اسید معده رو کاهش میدن و به بهبودی کمک میکنن، در حالی که سوکرالفات (sucralfate) یک مانع تسکیندهنده روی بافت تحریک شده ایجاد میکنه.
اگه چندین دارو مصرف میکنید که میتونن باعث ازوفاژیت بشن، اونها رو یکی یکی قورت بدید، و در نظر بگیرید که از برشدهندهی قرص برای کوچکتر کردن قرصهای بزرگتر استفاده کنید. بالاتر از همه، هر گونه علامت جدید یا بدتر شده رو زیر نظر داشته باشید، و اگه درد مداوم یا مشکل توی بلع رو مشاهده کردید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
ازوفاژیت ناشی از قرص یک وضعیت دردناک اما قابل پیشگیری هست. عادتهای سادهای مثل نوشیدن آب زیاد، نشستن راست و پیروی دقیق از دستورالعملهای دارو میتونن خطر رو به طور چشمگیری کاهش بدن.
اگه بلعیدن قرصها سخته یا احساس ناراحتی میکنید، در مورد جایگزینها با یک متخصص مراقبتهای بهداشتی صحبت کنید. گاهی اوقات کوچکترین تغییر، مثل نحوهی مصرف یک قرص، میتونه همهی تفاوت رو توی سلامتی شما ایجاد کنه.
